उद्देश्य और दायरा
शैक्षिक अध्ययन एवं समावेशी प्रथाओं में प्रगति (AESIP) एक अंतरराष्ट्रीय, सहकर्मी-समीक्षित (Peer-reviewed), मुक्त अभिगम (Open Access) शोध पत्रिका है, जिसका उद्देश्य शिक्षा के क्षेत्र में उच्च गुणवत्ता वाले, मौलिक, कठोर एवं प्रभावशाली शोध का प्रकाशन करना है। यह पत्रिका शोधकर्ताओं, शिक्षकों, नीति-निर्माताओं, शिक्षाविदों, व्यावसायिक विशेषज्ञों तथा विद्वानों को एक वैश्विक मंच प्रदान करती है, जहाँ वे नवीन शोध, सैद्धांतिक दृष्टिकोण तथा साक्ष्य-आधारित शैक्षिक प्रथाओं का प्रसार कर सकें, जो शिक्षा प्रणाली तथा समावेशी अधिगम वातावरण के निरंतर विकास में योगदान दें।
AESIP स्थानीय, राष्ट्रीय एवं वैश्विक स्तर पर समकालीन शैक्षिक चुनौतियों का समाधान करने वाले अंतर्विषयी (Interdisciplinary) एवं बहुविषयी (Multidisciplinary) शोध का स्वागत करती है। पत्रिका का उद्देश्य शैक्षिक सिद्धांत, नीति एवं व्यवहार के बीच की दूरी को कम करना तथा शैक्षिक समानता, नवाचार, सतत विकास और आजीवन अधिगम को बढ़ावा देना है, जो सतत विकास लक्ष्य 4 (गुणवत्तापूर्ण शिक्षा) के अनुरूप है।
AESIP शिक्षा के सभी क्षेत्रों से उच्च गुणवत्ता वाली शोध-पांडुलिपियों का स्वागत करती है, जिनमें निम्नलिखित विषय शामिल हैं, परंतु इन्हीं तक सीमित नहीं हैं:
पत्रिका का कार्यक्षेत्र (Scope of the Journal)
पत्रिका निम्नलिखित क्षेत्रों में मौलिक शोध लेख आमंत्रित करती है:
- शिक्षा के दार्शनिक, समाजशास्त्रीय, मनोवैज्ञानिक एवं ऐतिहासिक आधार
- शैक्षिक अध्ययन एवं समकालीन शैक्षिक मुद्दे
- विद्यार्थी विकास, संज्ञान, प्रेरणा एवं व्यक्तिगत भिन्नताएँ
- शिक्षण, अधिगम एवं शिक्षण-पद्धति में नवाचार
- पाठ्यक्रम अध्ययन, पाठ्यक्रम अभिकल्पना एवं पाठ्यक्रम विकास
- शैक्षिक मूल्यांकन, मापन, आकलन एवं अधिगम परिणाम
- शैक्षिक प्रौद्योगिकी, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डिजिटल शिक्षा, ऑनलाइन शिक्षा एवं शैक्षिक नवाचार
- शिक्षक शिक्षा, व्यावसायिक विकास एवं शिक्षक प्रभावशीलता
- शैक्षिक प्रशासन, नेतृत्व, शासन एवं संस्थागत प्रबंधन
- शैक्षिक योजना, नीति, अर्थशास्त्र एवं शिक्षा का वित्तपोषण
- तुलनात्मक एवं अंतरराष्ट्रीय शिक्षा
- समावेशी शिक्षा, विशेष शिक्षा, सार्वभौमिक अधिगम डिज़ाइन (UDL) एवं सुगम्यता
- मार्गदर्शन, परामर्श, मानसिक स्वास्थ्य एवं शैक्षिक कल्याण
- शैक्षिक अनुसंधान पद्धति, मात्रात्मक, गुणात्मक, मिश्रित विधियाँ एवं क्रियात्मक शोध
- उच्च शिक्षा, विद्यालयी शिक्षा, व्यावसायिक शिक्षा, प्रौढ़ शिक्षा एवं आजीवन अधिगम
- मूल्य शिक्षा, मानवाधिकार शिक्षा, शांति शिक्षा, पर्यावरण शिक्षा एवं सतत विकास शिक्षा
- लैंगिक अध्ययन, समानता, विविधता एवं सामाजिक न्याय
- शैक्षिक सांख्यिकी, डेटा विश्लेषण, लर्निंग एनालिटिक्स एवं साक्ष्य-आधारित शैक्षिक अनुसंधान
- भाषा शिक्षा, STEM शिक्षा, शिक्षक व्यावसायिक अधिगम एवं बहुविषयी शिक्षा
- शैक्षिक नवाचार, श्रेष्ठ प्रथाएँ, सामुदायिक सहभागिता एवं संस्थागत परिवर्तन
- शैक्षिक नीतियाँ, शासन सुधार, प्रत्यायन, गुणवत्ता आश्वासन एवं शैक्षिक नेतृत्व
- शिक्षा में उभरती प्रवृत्तियाँ, जैसे कृत्रिम बुद्धिमत्ता, शैक्षिक डेटा विज्ञान, डिजिटल समावेशन, मुक्त शैक्षिक संसाधन (OER), MOOCs एवं भविष्य के अधिगम वातावरण
पत्रिका विशेष रूप से निम्नलिखित विषयों पर शोध को प्रोत्साहित करती है:
- राष्ट्रीय शिक्षा नीति (NEP) 2020 एवं शैक्षिक सुधार
- विविध शिक्षार्थियों के लिए समावेशी एवं समानतापूर्ण शिक्षा
- शैक्षिक प्रौद्योगिकी का एकीकरण एवं डिजिटल परिवर्तन
- गुणवत्ता आश्वासन एवं संस्थागत प्रभावशीलता
- शैक्षिक नेतृत्व एवं सुशासन
- पाठ्यक्रम नवाचार एवं दक्षता-आधारित शिक्षा
- शिक्षक शिक्षा एवं व्यावसायिक विकास
- सतत विकास लक्ष्य 4 (गुणवत्तापूर्ण शिक्षा)
- साक्ष्य-आधारित शैक्षिक नीति एवं व्यवहार
- शैक्षिक विकास एवं तुलनात्मक शिक्षा पर वैश्विक दृष्टिकोण
AESIP अनुभवजन्य (Empirical) शोध, सैद्धांतिक एवं वैचारिक लेख, व्यवस्थित साहित्य समीक्षा (Systematic Review), मेटा-विश्लेषण, नीति विश्लेषण, केस अध्ययन, क्रियात्मक शोध, शैक्षिक नवाचार तथा अंतर्विषयी अध्ययनों का स्वागत करती है, जो शिक्षा के ज्ञान एवं व्यवहार को आगे बढ़ाने में योगदान देते हैं। विश्वविद्यालयों, अनुसंधान संस्थानों, विद्यालयों, सरकारी एवं गैर-सरकारी संगठनों तथा अंतरराष्ट्रीय संस्थाओं से जुड़े विद्वानों को अपने शोध-पत्र प्रस्तुत करने के लिए प्रोत्साहित किया जाता है।